1. Inleiding
 Iedereen vindt zichzelf normaal, en (sommige) anderen raar. Wij denken bij een handicap onmiddellijk aan een persoon in een rolstoel, iemand met een witte stok, of die 'rare' meneer of mevrouw. Ze bezitten enkele kenmerken die door de omgeving als raar of abnormaal beschouwd worden. Daardoor krijgt die persoon ook minder kansen in de gewone maatschappij. De oorzaak ligt dus niet bij de persoon, maar bij de maatschappij. Zij maken er een probleem van en sluiten anderen uit.
En we kunnen het begrip 'handicap' zeker ruim nemen. Het gaat niet enkel om een die persoon met zijn rolstoel of witte stok. Ook je huidskleur kan een handicap vormen, of doordat je in armoede leeft ...
terug naar boven
2. Omgaan met personen met een handicap
Praat niet over 'gehandicapten', maar over 'personen met een handicap'. Anders klinkt het precies alsof het geen mensen zoals jij en ik zouden zijn. Maar hoe ga je met hen om. Hierover zijn er verschillende opvattingen, en verschillende manieren om personen met een handicap in de maatschappij een plaats te geven. We kunnen vier grote groepen onderscheiden:
1. Isolatie: Men vond (voornamelijk vroeger) personen met een handicap abnormaal en dus gevaarlijk voor de maatschappij. Daarom sloot men ze zoveel mogelijk op in speciale instellingen op het platteland. Het is dus niet toevallig dat vele instellingen ver van de bewoonde wereld liggen.
 2. Normalisatie: Later vond men personen met een handicap ziek en abnormaal. Men wou ze genezen door medicatie, operaties, therapie en onderwijs. Dit is normalisatie.
3. Integratie: men vindt personen met een handicap heel normale mensen die het recht hebben om in de maatschappij te leven. Jongeren met een handicap zijn welkom in gewone scholen, jeugdbewegingen, clubs,… maar ze zullen zich wel moeten aanpassen.
4. Inclusie: jongeren met een handicap zijn niet abnormaal, het zijn gewone mensen. Ze hebben wel enkele eigenschappen die de maatschappij “raar” vindt. Maar dit is geen reden om ze anders te behandelen. Iedereen heeft evenveel rechten. Daarom mag iedereen erbij horen: gewone scholen, jeugdbewegingen, fabrieken … moeten openstaan voor iedereen. Meer nog: ze zullen zich zelf aanpassen aan de leden en niet omgekeerd, dit is dus het grootste verschil met integratie.
terug naar boven
3. Veelvoorkomende beperkingen
Denk steeds eraan dat een stoornis zelden alleen voorkomt. Meestal zijn er nog bijkomende stoornissen zoals gedragsstoornissen, psychische problemen, epilepsie, leerstoornissen …
Hierna een beknopt overzicht van de soorten handicaps met de bekendste voorbeelden ervan.
3.1. Mensen met een verstandelijke of mentale handicap
Deze zijn niet zo intelligent als anderen. De oorzaak kan erfelijk of toevallig zijn.
3.2. Mensen met een fysieke of lichamelijke handicap, een zintuiglijke handicap of ziekte.
Er is iets “kapot” in het lichaam: aan de ledematen, in de hersenen, in het bloed …
 - Door diabetes of suikerziekte (het lichaam maakt niet genoeg insuline aan) neemt het lichaam teveel of te weinig suikers op uit het voedsel. De eerste tekenen zijn: vermoeidheid, vermageren, frequent urineren en als de jongere geen insuline inspuit coma. Deze jongeren moeten zich dagelijks inspuiten met insuline.
- Door Mucoviscidose verstoppen taaie slijmen geleidelijk aan de luchtwegen, darmen … Deze jongeren werden vroeger zelden achttien jaar, maar door een goede verzorging (medicatie, therapie, dieet,…) worden ze steeds ouder.
- Bij spierziekten zijn de spieren aangetast waardoor de kracht en beweeglijkheid verminderd en vermoeidheid en pijn ontstaat. Soms raakt men verlamd.
- Reuma is een ziekte waardoor de spieren, pezen en gewrichten van jongeren gaan ontsteken en zwellen waardoor ze minder kunnen bewegen en veel pijn hebben. Andere woorden zijn artritis of artrose.
- Spina bifida of open rugje is een aangeboren opening in de ruggengraat, waardoor men (gedeeltelijk) verlamd of gevoelloos kan raken.
- Epilepsie is een tijdelijke kortsluiting in de hersenen waardoor men in een tijdelijke coma geraakt, verkrampt en gaat schokken.
3.3. Mensen met een ontwikkelingsstoornis.
Dit ontstaat op zeer jonge leeftijd en zijn grotendeels erfelijk. Deze stoornissen zijn niet te genezen, men kan ze wel minder erg maken door medicatie en therapie.
- Jongeren met Autisme gaan op een ongewone manier om met mensen en dingen. Ze zien, luisteren, voelen, praten op een andere manier. Ze kunnen zich niet in het vel van iemand anders verplaatsen zodat ze emoties en gebaren van anderen, humor,… onvoldoende begrijpen. Iemand met autisme kan honderduit vertellen zonder te beseffen dat anderen verveeld raken en met hen spotten. Ze missen vaardigheden om samen te werken en relaties met anderen aan te gaan.
- Jongeren met Gilles De La Tourette of Ticstoornis vertonen tics: ongewilde, vlugge en plotse bewegingen die zich herhaaldelijk voordoen. Er zijn motorische tics zoals oogknipperen, schouderschokken, grimassen van het gelaat,… en ook vocale tics zoals het ongewild (scheld)woorden roepen … De tics wisselen steeds en kunnen stoppen.
3.4. Mensen met een leerstoornis.
Ze hebben grote problemen met het leren: ze zijn slecht in lezen, rekenen, schrijven of spellen. Zodat ze niet goed meekunnen op school, wat zeer stresserend is omdat ze even slim zijn als hun klasgenoten en vrienden. De meeste jongeren zijn beschaamd en proberen zelfs tegenover hun vrienden hun stoornis te verbergen. Deze stoornissen kan men niet genezen, maar minder erg maken door logopedie ...
Dyslexie is de bekendste vorm: deze jongeren hebben ernstige moeilijkheden met het lezen.
 3.5. Mensen met een psychische of geestelijke stoornis.
Ze worden spottend zotten genoemd. Ze hebben geen lichamelijke ziektes en geen pijn. Toch zitten ze niet goed in hun vel. Ze denken, voelen en gedragen zich anders. Medicatie en therapie (psychiatrie) kan de stoornis minder erg maken.
- Depressie of zenuwziekte uit zich in grote en langdurige humeurveranderingen, moedeloosheid, niet kunnen slapen, prikkelbaarheid, buikpijn,... Men ziet het niet meer zitten; het kan hen allemaal weinig schelen. Soms ziet men zelfmoord als de enige oplossing.
- Eetstoornissen: het zijn meestal meisjes met Anorexia nervosa of magerzucht die steeds vermageren en daarom stoppen met eten, veel sporten en braken. Dit kan leiden tot groeiachterstand, het niet optreden van de maandstonden … Boulimie of vetzucht is juist het omgekeerde: namelijk een ziekelijke dwang om te eten.
3.6. Mensen met gedragsstoornissen.
Deze mensen worden vaak ten onrechte ambetante jongeren genoemd. Deze jongeren kunnen hun gedrag moeilijk controleren waardoor ze onrustig zijn, niet kunnen stilzitten, niet gehoorzamen, agressief zijn … Ze kunnen er meestal zelfs niets aan doen. Deze stoornissen kan men niet genezen, maar ook hier kan men ze door medicatie en behandeling minder erg maken.
- Jongeren met ADHD worden ook wel hyperkinetisch of hyperactief genoemd. Ze kunnen moeilijk stilzitten en opletten waardoor ze niet slagen in school, worden gepest in de jeugdbeweging … Toch ligt de oorzaak niet bij zichzelf, maar vooral in hun hersenen. Meestal wordt rilatine voorgeschreven.
terug naar boven
4. Toegankelijkheid
Al eens bij stilgestaan dat niet alle plaatsen voor iedereen even toegankelijk zijn? Misschien kun je zelf even met een groepje vrienden de test doen.
Laat je op een bureaustoel rondrijden (hou een stok van één meter recht op je knieën, zodat je de breedte van een rolstoel hebt) en let op volgende vragen: kan je door de voordeur, zijn er trapjes of drempels, zijn de gangen breed genoeg, is er ruimte om te draaien, zijn alle binnendeuren breed genoeg, meet het toilet minstens 1.65 m x 2.20 m en draait de toiletdeur naar binnen? Kan je met andere woorden met een rolstoel binnen?
Activiteitentip (voor jeugd- en jongerenbewegingen)
Doel:
Laat jongeren zelf nadenken over toegankelijkheid, over vooroordelen, over discriminatie …
Laat de leden zich inleven in iemand met een handicap.
Verloop:
Maak groepjes van een vijftal personen (met steeds iemand van de leiding erbij). De nadruk ligt niet op competitie, maar op samenwerking.
Geef ieder groepslid een handicapkaartje. Iedereen zal tijdens de activiteit een bepaalde handicap hebben.
Enkele mogelijkheden: “blind” (blinddoek); “doof” (mond dichttapen en walkman opzetten), “verlamd” (benen en armen aan het lichaam vasttapen + zorg voor enkele rolstoelen of bureaustoelen), “kleurling” (schmink) …
Iedereen moet zijn eigen kwaliteiten aanwenden om in de opdracht te slagen. De blinde kan voor de dove opschrijven wat ie hoort, de verlamde kan de blinde zeggen wat ie ziet …
 Opdrachten voor aparte groepjes:
Ieder groepje krijgt een opdrachtenkaartje: een parcours afleggen, bij de apotheek condooms kopen, met het openbaar vervoer naar de stad, shoppen, vanuit een telefooncel telefoneren, het lokaal kuisen, kruiswoordraadsels oplossen ...
Opdrachten tussen twee groepjes:
voetballen, hindernissenparcours, “handicapquiz”, klerenketting, slogans verzinnen …
Een aanrader:
Ga op een zaterdagnamiddag met je groepje shoppen in de stad. De helft zit in een rolstoel en de andere helft duwt. Ga kleren passen in enkele winkels en ga iets drinken. Laat je leden het gedrag van de omstaanders observeren. Denken ze nu anders over mensen met een handicap?
Benodigdheden:
Handicapkaartjes en opdrachtenkaartjes, enkele rollen stevige tape, blinddoeken, walkmans, oordopjes of watjes, rolstoelen (thuiszorgwinkel CM …) of bureaustoelen, allerhande spelmateriaal …
terug naar boven
 5. Tips
5.1. Filmtips
Rain Man
Met: Dustin Hoffman, Tom Cruise
Inhoud:
Charlie Babbage ontdekt dat hij een broer heeft (Raymond). Hij beschouwt hem eerst als een obstakel als hij zijn vaders erfenis wil ophalen, maar na verloop van tijd leert hij zijn broer kennen en van hem houden.
Raymond heeft enkele speciale gaven: hij kan uitzonderlijk goed rekenen bijvoorbeeld. Hij heeft ook een heleboel handelingen die tot de dagelijkse routine moeten behoren: het TV-programma Jeopardy, zijn ontbijt, zijn ondergoed ...
Op het einde worden de broers steeds closer, ondanks alle verschillen.
 Le huitième jour
Met: Daniel Auteuil, Pascal Duquenne, Miou-Miou en Henri Garcin
Inhoud:
Harry is een workaholic. Zijn vrouw heeft hem verlaten en heeft de twee dochters meegenomen. Alleen en depressief blijft hij achter in zijn appartement ... tot hij Georges ontmoet, een jongeman met het syndroom van Down, die uit zijn instelling weggelopen is.
Georges helpt zijn nieuwe vriend om het kalmer aan te doen en van vandaag te genieten. In een schitterende scène waarbij ze op het punt staan terug te keren naar de stad stelt Georges voor om een minuutje in het gras te gaan liggen en de natuur rondom hen te observeren ...
 My left foot
Met: Daniël Day-Lewis, Ray McAnally, Brenda Fricker
Inhoud: Deze film is gebaseerd op het ware leven van Christy Brown. Verlamd vanaf zijn geboorte, wordt Brown al onmiddellijk afgeschreven. Maar ondermeer door zijn niet aflatende moeder leert hij schrijven met zijn linkervoet, het enige lichaamsdeel dat niet aangetast is.
Hij wordt een bekend auteur, schilder en fondsenwerver. Later wordt hij verliefd op de verpleegster Ruth McCabe.
Deze film behaalde een Academy Award voor beste acteur en voor beste bijrol. En was eveneens genomineerd in drie andere categorieën.
5.2. Links
http://handicap.fgov.be
http://www.handicap-international.org
http://www.handicapinternational.be
http://www.oudersvoorinclusie.be
http://www.zelfhulp.be/zoek/index.php
http://www.handicap.nl
http://handicap.start.be
http://www.phos.be
http://www.gezondheid.be
terug naar boven |
